....Prvoj smrt, drugoj patnja, trećoj hleb
  početna
   
 
1
1
1
1
1
1
1
1

Područje na koje se naseljavaju budući stanovnici bilo je, prvih decenija, apsolutno nepodobno za život. Prostrana i besputna ravnica puna bara i mlaka obraslih trskom, ševarom i drugim barskim biljkama, bez izvora pitke vode i retkih ostrvaca višeg terena na kojima je bilo moguće započeti život izgradnjom kuće. Takav teren je iznedrio i sopstvenu mikro klimu koji su (teren i mikro klima) bili idealni uslovi za život i razmožavanje brojnih insekata, prenosioca zaraznih bolesti, pre svega komaraca mala-ričara. Takvi uslovi su prourokovali brojne smrti, pre svega prvih naselje-nika. Tek druga generacija uspeva da se izbori sa "barskim" bolestima, pre svega tako što su sagradili kuće i iskopali bunare pitke vode.

Iz toga perioda, perioda naseljavanja Srednjeg podunavlja i potiče izreka PRVOJ SMRT, DRUGOJ PATNJA, TREĆOJ HLEB.

Podunavske Švabe do II Svetskog rata relativno najbrojniji narod u Vojvodini 1 dolaze – naseljavaju se u Panonskoj niziji, odnosno prostoru današnje Vojvodine, kao pripadnici brojnih germanskih plemena, počev od 1716. godine, u okviru projekta austrijske Carevine o naseljavanju opusto-šenih, zaparloženih i močvarnih predela. Mada postoje neke indicije da je prva grupa naseljenika dospela do Vojvodine još 1712. godine, ipak kao izvesnu godinu treba uzeti 1716., koja je naučno dokazana i potvrđena.

Naseljavajući se na prostore današnje Vojvodine Podunavske Švabe donose zapadnoevropsku kulturu toga vremena. Donose higijensko – zdravstvene navike, nova znanja iz poljoprivrede kao što je intenzivno stočarstvo (uzgoj i nega stoke u zatvorenom i pokrivenom prostoru), donose nova znanja u obradi zemlje: plug koji je i prevrtao, a ne samo parao zemlju, sledored setve, tako da se više ne ostavlja zemlja svake treće godine "na ugar", donose nova znanja iz oblasti urbanizma i arhitekture, tako da se staništa počinji graditi na otvorenom prostoru, a ne samo kopanjem u brdima, u početku tzv. kuće pletare, pa kuće od naboja, pa ..., sve do kvalitenih kuća građenih uoči II svetskog rata, tzv "švapske kuće".

Izložbom MIGRACIJE U PODUNAVLJU - migracije Nemaca u 18. veku i njene posledice 2 i pratećim tekstovima i drugim prilozima autori izložbe su detaljno i precizno "skenirali" naseljavanje Nemaca u srednje Podunavlje. Danas se to, srednje Podunavlje, nalazi najvećim delom u Srbiji, današnjoj Vojvodini.

U negostoljubivom terenu na koji su se naselili nisu imali prijatelja, već neprijatelja koji ih nije rado prihvatao. Mnogi umiru već u prvim godinama.

Tekstom na 96. strani autor precizno stavlja naslov:

"ali sam već morala da sahranim dva muža“.

Autori, dalje, konstatuju:

“Mnogi kolonisti postaju i žrtve loše pripremljenih mera kolonizacije...

Ali često citirana izreka ’prvom smrt, drugom patnja, trećem hleb’ nasuprot tome – bar u prvim godinama nakon kolonizacije – počiva na istorijskoj realnosti. Za to su odgovorni neverovatni napori uloženi u zasnivanje egzistencije u početnim vremenima. To važi pre svega tamo gde su uslovi naseljavanja bili neregulisani, gde za porodice nisu bili osigurani snab-devanje i smeštaj. Uz to dolaze još i bolesti kojima su kolonisti oslabljeni od napora i promene klime često podlegali.”

Tekstu na str. 97. autor daje naslov "Samci, udovci i udovice i siročad":

“U prvim decenijama kolonizacije među venčanim parovima postoji upadljivo veliki broj udovaca i udovica. … Za to je pored visoke stope smrtnosti odgovorna i strategija preživljavanja kolonista: udovci i udovice ne mogu samostalno da održe gazdinstvo. Stoga moraju – često u roku od nekoliko nedelja nakon smrti supružnika – ponovo da se venčaju.”

Teške uslove života dodatno otežava tlo na koje su se naselili. Površina pokrivena barama i mlakamo i gustim, neprohodnim rastinjem zahtevala je mnogo rada, kako bi obezbedili bar minimalne uslove za normalan život. Trebalo je, nakon gradnje kuće i kopanja bunara, iskrčiti tlo od gustog rastinja, trebalo je isušiti bare i mlake kako bi dobio za poljoprivredu obradivu površinu. Potom je trebalo izgraditi - stvoriti uslove za život i negu stoke. Sve to je iziskivalo nadljudske napore, ali se trud isplatio, stvorena je plodna oaza na tlu nekadašnjeg Panonskog mora i prilagođena za život naseljenika, ali i za život narednih generacija.

Tek treća generacija naseljenika dolazi, nasledstvom od svojih predaka, do boljih uslova za život. Nasledili su uređena naselja sa izgra-đenom infrastrukturom, kvalitetno poljoprivredno zemljište zaštićeno dugim nasipima pored Dunava i Tise (Danas je to kanal "Dunav Tisa Dunav") i nasledili su ponašanje usklađeno sa principima dobrosusedstva i suživota sa drugim i drugačijim, koji su naseljenici doneli iz zavičaja. To su nasledili, a znanja u obradi zemlje, zanatstva, obrazovanja, nauke i kulture su stekli.

Današnje generacije, kao i mnoge pre njih, danas uživaju u rezultatima rada generacija Podunavskih Švaba, koji se ne ogledaju samo u materijalnim dobrima, nego i u kulturi, pre svega, ali i obrazovanju i nauci. Podunavske Švabe su ponosne na činjenicu da su dali veliki i odlučujući doprinos u stvaranju jednog novog sveta prošlog vremena, ali i očekuju da današnje generacije to prihvate kao njihovu žrtvu za bolji život budućih generacija, te i da nastave sa suživotom i dobrosusedskim odnosima. Da budu dobri domaćini i da nove migrante prihvataju kao prijatelje.

Stjepan A. Seder


1 - Prema podacima iz GENOCID NAD NEMAČKOM MANJINOM U JUGOSLAVIJI 1944-1948 u današnjoj Vojvodini je 1940. godine živelo preko 500.000 Podunavskih Švaba - Nemaca. Istovremeno je u Vojvodini živelo manje od 500.000 Srba i manje od 500.000 pripadnika svih drugih naroda (Mađari, Rumuni, Čeesi, Slovaci, Hrvati i td.). S obzirom da na tom i ranijem popisu nisu popisivani građani po narodnosti već po pripadnosti religiji i jeziku kojim govore, nije moguće preciznije utvrditi broj pripadnika ostalih naroda. Kada su u pitanju Podunavske Švabe podaci su pouzdani jer su istraživačkim radom institucija kulture iz Nemačke, obrađena sva naseljena mesta u Vojvodini.
2 - Folkmar Seewan: Migracije u Podunavlju 2013. Izdavač kataloga na srpskom jezku MUZEJ VOJVODINE